Ik heb de grensstenenkoorts. Sinds ik in Helenaveen de Eijndepaal vond, ben ik me nog beter in de materie van grenspalen en grensstenen gaan verdiepen. Ik zocht op internet en las dat historische verenigingen oude grensstenen nieuw leven inblazen. Ook kocht ik wat basisliteratuur. Op donderdag fietste ik naar omgeving Eibergen om grenssteen 36 (nu 811) en grenssteen 51 (nu paal 800a) te fotograferen. Op zaterdag kon ik in Dinxperlo grenssteen 181 aan de verzameling toevoegen.
De stenen
Grenssteen 51 was het eerst aan de beurt. Ik vond hem in de bosjes niet ver weg van het Flamingoinsel bij het Zwillbrocker Venn. Die steen had ik niet gevonden zonder de blog
Grens Nederland Duitsland. De steen hoort bij de serie stenen die in 1766 de grens tussen Gelre en Münster moesten markeren. Door toedoen van de stichting van een katholieke kerk bij Zwillbrock kwam er steeds meer verkeer in dit eerder verlaten veengebied en dat leidde tot spanningen.
 |
| De Münsterse kant van grenssteen 51. |
Voor de andere steen in dit gebied, nummer 36, hoefde ik maar een klein blokje om. Na wat zoekwerk vond ik hem weggestopt in een hoekje waar de Slemphutterweg en de Rammelbroeksweg samenkomen. Er staan een bescheiden bankje en een informatiebordje bij de steen. Goed werk van de historische vereniging van Eibergen.
 |
Grenssteen 36 (en mijn fiets)
|
De steen met nummer 181 staat te pronken in Dinxperlo/Süderwick, grensdorp bij uitstek. Naast de verweerde oorspronkelijke steen staat een frisse nieuwe met duidelijk de wapens van Gelre en Münster erop.
De stenen uit 1766 hebben op Nederlands grondgebied het wapen van Gelre met het jaartal en het volgnummer. Aan de Duitse kant staat het wapen van het prinsbisdom Münster. Lang niet alle stenen zijn bewaard gebleven.
 |
| Rechts de oude en oorspronkelijke steen in Dinxperlo, links een frisse replica. |
De kaarten
De grensstenenactie uit 1766 is vastgelegd op een prachtig kaartenduo. Die kaarten zitten in de kaartencollectie van het Gelders Archief en horen bij het archief van de Staten van het Kwartier van Zutphen. De kaart van de omgeving Eibergen is in volle glorie te bekijken onder nummer
1378-0001. De stenen rond Dinxperlo staan ingetekend in de kaart met nummer
1378-0002. Beide kaarten dateren van 1769. Hieronder staan alvast twee fragmenten van deze kaarten. De rode stippen wijzen de weg.
 |
Bron: Gelders Archief, toegangsnummer 0005, inventarisnummer 1378
"Caarte der limitten of lantzneede tussen het stift Munster en Gelderland ..., 1769" |
 |
Bron: Gelders Archief, toegangsnummer 0005, inventarisnummer 1378
"Caarte der limitten of lantzneede tussen het stift Munster en Gelderland ..., 1769" |
Met de kaartenreeks van
Topotijdreis zijn de stenen goed te volgen. Aan het begin van de 19e eeuw, toen Nederland zijn vaste contouren kreeg, zijn er nieuwe palen geslagen. Die kregen nieuwe nummers. In enkele gevallen is de oude Gelderse nummering opgenomen in de nieuwe nationale nummering. Het onderstaande kaartfragment uit Topotijdreis dateert van 1949 en behelst de situatie bij Zwilbroek.
 |
| Fragment genomen uit kaartenaanbod van Topotijdreis, situatie 1949. |
De grensstenen geven een heel aardige indicatie van de historische grens van het hertogdom Gelre; daar ben ik immers naar op zoek. Maar grenzen verschuiven en het is maar net welke periode je als uitgangspunt neemt. Neem bijvoorbeeld de regio Borculo. Tot in de 17e eeuw was Borculo een heerlijkheid en zelfstandig. Gelders?
De grens aan de oostkant heb ik nu aardig voorzien van piketpalen in de vorm van foto’s van grensstenen. Wat is er te vinden tussen Zutphen en Deventer?
