De zuidpunt van Gelre

Nog steeds heb ik het plan om alle fietstegels binnen de grenzen van het oude hertogdom Gelre aan te tikken. Dit oude hertogdom omvat grofweg de huidige provincie Gelderland, flinke delen van Noord- en Midden-Limburg en enkele enclaves in Duitsland ter hoogte van Roermond en Venlo. Afgelopen weekend markeerde ik de meest zuidelijke grens, van Maria Hoop tot Erkelenz. Zoek maar op in de atlas waar deze plaatsen precies liggen.

Het hertogdom Gelre en graafschap Zutphen rond 1350
Bron: Wikipedia, foto door Sir Iain (CC BY-SA 3.0).

Landsgrenzen staan, als je het door de eeuwen heen bekijkt, nooit helemaal vast. Zo veranderden ook de Gelderse grenzen nogal eens. Mijn houvast en tevens uitgangspunt is het boekje De grenzen van Gelre. Natuurlijk schetst het boek Gelre op het hoogtepunt toen het hertogdom op zijn grootst was. Ik blogde er al eerder over. Maar ook met hulp van dit handboekje blijft het lastig om precies de markeringslijn te bepalen. Soms dient een rivier zoals de Swalm of Niers als duidelijke grens, maar net zo vaak merk je niets van enige afbakening. Zeker is dat er geen trumpiaans hek om het hertogdom stond, wel waren er grenspalen. Sommige palen staan er trouwens nog steeds, maar voor de argeloze fietser met het kromme stuur zijn die onzichtbaar.

Bij twijfel of een digitale fietstegel in Gelre ligt, neem ik Wikipedia ter hand. Elk dorpje of stadje heeft wel een hoofdstuk geschiedenis. Zo blijkt Erkelenz wél tot Gelre gehoord te hebben, maar het naburige stadje Heinsberg niet. Wassenberg, toch gezien als de moederstad van het graafschap en latere hertogdom, valt nu onder de Kreis Heinsberg. Trekt zo’n kreis zich dan niets aan van die historische grenzen?

Het is dus flink puzzelen om de juiste Gelderse grens te bepalen. Omdat fietsen vooral ook erg leuk is, trek ik ruime lijnen: beter te veel dan te weinig tegels. Weert bijvoorbeeld, is een twijfelgeval. Het was niet helemaal Gelders maar stond wel onder sterke invloed van onze hertogen en hertoginnen, zo zeggen de boeken.

Fascinerende kaart van Opper-Gelre uit 1785-1786, vermoedelijk getekend door J. Ottens
en uitgegeven door Elwe en Langeveld.
Bron: Gelders Archief, toegang 0509, inv.nr. 242. Public Domain Mark 1.0.

Fietsen in Duitsland was overigens weer een mix van prachtige wegen in het buitengebied en dramatisch slechte fietsstroken langs de Bundeswegen. De camping in Herkenbosch en het weer waren uitstekend.